रङको रमझमबीच स्वास्थ्यको चेतावनी

Holi नेपाली समाजको सांस्कृतिक जीवनमा विशेष महत्व राख्ने पर्व हो। फागुनको मधुर हावासँगै आउने यो उत्सवले आपसी सद्भाव, मेलमिलाप र सामाजिक एकतालाई सुदृढ गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ। रङको छटासँगै हर्षोल्लास साटासाट गर्ने यो दिनको मर्म आपसी सम्मान र सकारात्मक भावनामा आधारित छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा होलीको नाममा प्रयोग हुने असुरक्षित रासायनिक रङहरूले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने क्रम बढ्दो देखिन्छ। उत्सवको आनन्दसँगै स्वास्थ्य सुरक्षालाई पनि प्राथमिकतामा राख्नु अपरिहार्य बनेको छ।

बजारमा सजिलै उपलब्ध सस्तो र आकर्षक रङहरूमा औद्योगिक रसायन, भारी धातु तथा अन्य हानिकारक तत्व मिसाइएका हुन सक्ने चिकित्सकहरूले औंल्याउँदै आएका छन्। यस्ता रङले छालामा एलर्जी, चिलाउने, डाबर आउने, सुन्निने तथा दीर्घकालीन छाला रोग निम्त्याउन सक्छ। संवेदनशील छाला भएका व्यक्ति, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकमा जोखिम झन् बढी हुन्छ। आँखा जोगाउन नसक्दा पोल्ने, रातो हुने, संक्रमण फैलिने जस्ता समस्या पनि बढिरहेका छन्। सुक्खा गुलालको धुलो साससँगै भित्रिँदा श्वासप्रश्वास प्रणालीमा असर पुग्न सक्छ, विशेषगरी दम वा एलर्जीका बिरामीमा समस्या जटिल बन्ने खतरा रहन्छ।

यति हुँदाहुँदै पनि होली लक्षित उत्पादनको गुणस्तर परीक्षण र बजार अनुगमन प्रभावकारी देखिँदैन। आयातित तथा स्वदेशी उत्पादन दुवैमा कडा नियमन आवश्यक छ। सम्बन्धित सरकारी निकायले समयमै अनुगमन तीव्र पार्न नसके स्वास्थ्य जोखिमको भार अन्ततः सर्वसाधारणले नै व्यहोर्नुपर्छ। उपभोक्ताको सचेतनाको कमी पनि समस्या बढाउने कारक हो। सस्तो र आकर्षक देखिएको आधारमा सामग्री छनोट गर्ने प्रवृत्ति बदल्न जरुरी छ।

सुरक्षित होलीका लागि प्राकृतिक वा जडीबुटीजन्य रङको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। घरमै तयार गर्न सकिने प्राकृतिक रङहरू सुरक्षित विकल्प हुन सक्छन्। खेल्नुअघि छाला र कपालमा तेल लगाउने, आँखा–नाक–मुख जोगाउने, जबर्जस्ती र असहज व्यवहार नगर्ने जस्ता सामान्य सावधानीले धेरै जोखिम घटाउन सकिन्छ। स्वास्थ्य संस्थाहरूले पनि पर्वको समयमा आकस्मिक सेवाको तयारी सुदृढ राख्न आवश्यक छ।

होली केवल रङको खेल मात्र होइन; यो सहिष्णुता र पारस्परिक सम्मानको उत्सव हो। कसैको इच्छाविपरीत रङ दल्ने, असुरक्षित वस्तु प्रयोग गर्ने वा अवाञ्छित व्यवहार गर्ने प्रवृत्तिले पर्वको मर्मलाई कमजोर बनाउँछ। रङहरू क्षणिक हुन्, तर स्वास्थ्य दीर्घकालीन सम्पत्ति हो। त्यसैले रङको उत्साहसँगै स्वास्थ्यको सतर्कता अपनाउँदै जिम्मेवार र सभ्य तरिकाले होली मनाउनु नै आजको आवश्यकता हो।